وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

اختلالات مرتبط با مصرف مواد مخدر

اختلالات مرتبط با مواد :

اختلالات مرتبط با مواد، اختلالاتي را شامل مي شود که به مصرف يک ماده قابل سوء مصرف(از جمله الکل) عوارض جانبي يک داروي تجويز شده و قرار گرفتن در معرض سم مربوط مي شوند. اختلالات مرتبط با مواد به دو گروه تقسيم مي شوند:

1 - اختلال مصرف مواد شامل وابستگي مواد و سوء مصرف مواد

2- اختلالات ناشي از مصرف مواد شامل مسموميت مواد، محروميت مواد، دليريوم ناشي از مصرف مواد زوال عقل پايدار ناشي از مواد، اختلال فراموشي پايدار از مواد، اختلال پسيکوتيک ناشي از مواد، اختلال خلقي ناشي از مواد، اختلال اضطراب ناشي از مواد اختلال کنشي جنسي ناشي از مواد و اختلال خواب ناشي از مواد.

 

اختلال مصرف مواد

 الف:وابستگي مواد

وابستگي نياز رواني يا جسماني براي ادامه مصرف ماده است و علامت اساسي آن مجموعه اي از علائم شناختي - رفتاري و فيزيولوژيکي است و حاکي از آن است که فرد عليرغم داشتن مسائل قابل ملاحظه مرتبط با مواد به مصرف مواد ادامه مي دهد الگويي از مصرف تکراري وجود دارد کم معمولا منجر به تحمل، محروميت و رفتار اجباري مصرف دارو مي شود وابستگي به يک ماده ممکن است رواني- جسمي يا هر دو باشد. وابستگي رواني يا رفتاري که گاهي عادت نيز خوانده مي شود عبارتست از ميل شديد مستمر يا متناوب براي مصرف مواد به منظور اجتناب از حالت ملال و خماري وابستگي جسمي يا فيزيولوژيک، عبارتست از ناتواني قطع مصرف مواد به اين معني که قطع مصرف آن موجب بروز علايم مي شود که اغلب عکس اثراتي است که استفاده کننده بدنبال آن است.

تحمل عبارتست از نياز به مصرف مقدار بيشتر مواد براي رسيدن به اثر مطلوب(اثر مورد نظر) يا کاهش قابل ملاحظه تأثير مواد با ادامه مصرف مقدار معيني از مواد بطوري که فرد با مصرف مقدار هميشگي، به آن تأثير دلخواه قبلي نمي رسد، لذا مجبور است مقدار مواد را افزايش دهد. تحمل نشانگر پاسخ به اثرات مواد است که نياز به مقادير بالاتر را براي رسيدن به آن اثر ايجاد مي کند .

اعتياد وابستگي رواني و جسمي به مواد را بيان مي کند و چون يک اصطلاح غيرعلمي است مورد استفاده قرار نمي گيرد و به جاي آن وابستگي مواد و يا وابستگي دارويي مورد استفاده قرار مي گيرد .

 

ب- سوء مصرف مواد ‏Substance  Abuse‏:

سوء مصرف مواد، عبارتست از الگوي غيرانطباقي مصرف مواد که پيامدهاي مضر دارد.مانند مشکلات اجتماعي - قانوني و شغلي و استعمال در موقعيت هايي که از نظر جسمي خطرناک است. مثلا هنگام رانندگي موادي که قابل سوء مصرف هستند.شامل، الکل -آمفتامين ها - کافئين، حشيش، مواد افيوني، کوکائين، توهم زا- مواد استنشاقي، نيکوتين، مسکن ها، خواب آورها، و ضد اضطراب ها و فن سيلکيدين مي باشند.به اين مواد گاهي مواد موثر بر روان يا روانگردان نيز مي گويند.مواد موثر بر روان موادي هستند که وقتي وارد بدن مي شوند هوشياري و حالت رواني را تغيير مي دهند اين مواد از روزگاران قديم به شکل داروهاي درماني، محلول ها، گياهان و غيره مورد استفاده قرار مي گرفتند .

 

اختلالات ناشي از مصرف مواد

 الف: مسموميت مواد

مسموميت مواد به اثرات رواني و جسماني ناشي از مصرف اخير مواد اطلاق مي گردد که با دفع مواد از بدن فرد برطرف مي شود.آثار مسموميت مواد در افراد مختلف متفاوت است و به ماده مصرفي، مقدار مصرف شده، تحمل شخص و فاصله زماني از آخرين مصرف بستگي دارد .

 

ب:محروميت مواد محروميت يا ترک، عبارتست از نشانه ها و علايمي که بدنبال کم کردن يا قطع مصرف زياد و مداوم يک ماده بروز مي کند، بعد از بروز علايم نامطلوب محروميت، فرد به منظور کسب آرامش يا اجتناب از اين علايم براي استعمال مجدد مواد وسوسه مي شود .

 

ج- اختلالات رواني ناشي از مواد

گروهي از اختلالات رواني با مصرف مواد مانند الکل، مواد افيوني و غيره رابطه دارد که شامل اختلال دليريوم، زوال عقل،فراموشي،اختلال پسيکوتيک،خلقي،اضطرابي کنشي- جنسي و خواب مي باشد،اختلالات ناشي از مصرف مواد به همراه اختلالات رواني ‏ناشي از اختلالات جسمي قبلا تحت عنوان اختلالات رواني - عضوي طبقه بندي مي شده اند اما در ‏DSM-IV-TR‏ واژه رواني عضوي حذف شده و اين گونه اختلالات در بخش هاي ديگر آماده شده است مثلا دليريوم، زوال عقل در بخش دليريوم، زوال عقل و ساير اختلالات شناختي آورده شده است .

 

فرايند پرستاري در اختلالات مرتبط با مواد

 

بررسي:

بررسي و شناسايي مشکلات مصرف کننده مواد اغلب دشوار است . اين بيماران معمولا از اين که ديگران را در جريان مشکلات و مسائلشان قرار دهند واهمه دارند .هم چنين ، بيماران قابل اعتماد

نيستند .لذا جهت اخذ اطلاعات و تهيه شرح حال بايد از ساير منابع مانند اعضاي خانواده کمک گرفت بررسي بيمار از نظر وجود مشکلات طبي مربوط به مصرف مواد خصوصا از نظر احتمال ابتلا به ايدز -هپاتيت و ساير عفونت هاي ناشي از تزريقات آلوده ، داراي اهميت زيادي است .هم چنين نيازهاي فيزيولوژيک و رواني بيمار ، ضرورت دارد . بايد الگوي سوء مصرف ، مثلا ، آيا مستمر استفاده ميشود يا دوره اي ، و اينکه بدنبال سوء مصرف ، چه مشکلاتي در زندگي اجتماعي و خانوادگي او بوجود آمده است از قبيل کشمکش در خانواده ، مشکلات شغلي ، مشکلات قانوني و غيره مشخص شود .در بررسي بايد ويژگي هاي مثبت بيمار که مي توان درمان را بر آن استوار کرد مشخص نمود .

معاينه وضعيت رواني بيمار از نظر وجود اختلالات شخصيتي ، مانند اختلال شخصيت ضد اجتماعي ، مرزي و خود شيفته و ساير اختلالات رواني مانند اختلالات اضطرابي -خلقي و پسيکوتيک ضرورت دارد هم چنين شناسايي سيستم هاي حمايتي بيمار ، اينکه از چه کساني ميتوان در ترک بيمار از مواد ، کمک گرفت لازم است . از آزمونهاي غربالگري براي تشخيص موارد مشکوک به سوء مصرف مواد مي توان استفاده کرد .نکات اصلي که در بررسي و معاينه مبتلايان به اختلالات مرتبط با مواد بايد مورد توجه قرار گيرد بصورت زير مي باشد .چه کسي بيمار را ارجاع داده ؟ نظر بيمار نسبت به مسأله چيست ؟ از درمان چه انتظاري دارد ؟ نظر اطرافيان نسبت به مسأله چيست ؟ مواد مورد مصرف چيست ؟ چه ‏موقع مصرف مواد آغاز شده ؟ تعداد دفعات و مقدار مصرف سئوال شود .هر گونه دوران ترک در گذشته سوال شود . اقدامات درماني گذشته سئوال شود .الگوي تاريخچه اشتغال بيمار بررسي شود .شيوه ارتباط فردي شامل تعداد و کيفيت دوستان و معاشرت هاي خانوادگي بررسي شود . وجود مشکلات قانوني بررسي شود . چگونگي گذراندن اوقات فراغت بررسي شود . بررسي موقعيت نهايي که بيمار معمولا مواد مصرف مي کند و .....

 

تشخيص هاي پرستاري:

نمونه هايي از مشکلات بيماران وابسته به مواد که بايد در تشخيص هاي پرستاري مطرح شود به شرح ذيل مي باشند: مشکلات زيست شناختي، شامل:تغييرات حسي - درکي استعداد براي صدمه ديدن، نقص مراقبت از خود، اختلال عملکرد جنسي، استعداد براي عفونت، اختلال در الگوي خواب، اختلال در تغذيه، اختلال در آسايش و راحتي به صورت درد و اختلال در رشد و تکامل زيستي، مشکلات روانشناختي، شامل: تخريب ارتباطات، تطابق غيرموثر فردي،اختلال در پنداشت از خود،اضطراب، ترس، گناه، غم، نااميدي، انزواي اجتماعي، اختلال در مسئوليت هاي خانوادگي، توانايي بالقوه براي خشونت، نقص در آگاهي، اختلال در فرآيند تفکر و اختلال در رشد و تکامل روانشناختي نمونه هايي از تشخيص هاي پرستاري، عبارتند از :

1-      تغييرات حسي - درکي - بينايي / شنوايي در ارتباط با محروميت از مواد

2-       اختلال در تغذيه، کمتر از نياز بدن در ارتباط با وابستگي الکل

3-      توانايي بالقوه براي خشونت در ارتباط با مسموميت الکلي

4-       افزايش خطر صدمه ديدن در ارتباط با مسموميت مواد

 

مداخلات:

مداخلات مربوط به تغييرات حسي – درکي افراد ممکن است هم بدنبال سوء مصرف و هم در جريان ترک الکل يا ساير مواد روانگردان دچار اختلالاتي در سيستم حسي -درکي گردند مانند:توهم و خطاي درکي. از آنجا که بيمار ممکن است توهمات را واقعي بپندارد و براساس آن ها عمل کنند.(مانند واکنش هاي تهاجمي ناشي از توهمات آمرانه) پرستار بايد بيمار را از نظر آسيب زدن به خود و ديگران تحت نظر داشته باشد .

 

مداخلات مربوط به اختلالات تغذيه اي:

همانطوري که قبلا گفته شد مصرف الکل جذب مواد مغذي مانند ويتامين ها و اسيد آمينه ها را از روده کوچک مختل مي سازد و به همراه عادات غذايي بد در الکليک ها ممکن است به کمبود جدي ويتامين ها بخصوص ويتامين هاي گروه ‏B‏ منجر شود.

 

تدابير لازم شامل:

رساندن مايعات، ويتامين ها و مواد مغذي مي باشد رژيم غذايي پرکالري - کربوهيدرات هاي تقويت شده بامولتي ويتامين حائز اهميت است. کم آبي بدن را با دادن مايعات از راه دهان يا انفوزيون وريدي، ميتوان اصلاح نمود .

 

ساير اقدامات عبارتند از :

1-      ثبت دقيق مايعات خورده شده و دفع شده

2-       وزن کردن روزانه بيمار، به منظور بررسي ميزان افزايش يا کاهش وزن

3-       فراهم کردن غذاهاي مورد علاقه بيمار

4-       آموزش بيمار درباره اهميت تغذيه کافي 

5-      تأمين تغذيه کافي مانند غذاهاي مقوي و پرکالري، مايعات براي بيماران در حال ترک از مواد مخدر نيز ضروري مي باشد اين بيماران ممکن است دچار اسهال شوند لذا تحمل غذاهاي چرب را ندارند و مايعات و نمک کافي براي آنها مناسب تر است، برنج، نان توست شده، سيب، موز براي کاهش اسهال مفيد است. بايد مصرف غذا به مقدار کم و در وعده هاي زياد باشد .

 

مداخلات مربوط به خواب:

کم خوابي و گاهي نيز بي خوابي در دوران ترک طبيعي است بهتر است به بيمار توصيه شود که در ساعات روز کمتر بخوابد و در طول روز خود را سرگرم کند تا شب ها بيشتر بخوابد اين بي خوابي بتدريج رفع خواهد شد .

 

مداخلات مربوط به خشونت و آسيب زدن به خود و ديگران:

مداخلات مستلزم محافظت بيمار و ممانعت از آسيب زدن به خود و ديگران است براي اين منظور بايد محيطي امن براي بيمار فراهم شود و کليه اشياء خطرناک از دسترس بيمار دور نگه داشته شود .

 

تهيه کننده: فاطمه ميرزايي

نسخه چاپي ارسال به دوست

چهارشنبه ٢ ارديبهشت ١٣٨٨ - ١٥:٣٤ / شماره خبر: ٢٦٦٣ / تعداد نمايش: 21365

کاربر مهمان
1389/10/05 12:20
2
4
اگه می شه ما را با اختلالات مرزی آشنا کنید. هستی
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج