وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

بهداشت روان جامعه، در وضعیت قرمز!



وزیر بهداشت: «وضع بهداشت روان کشور، بسیار پریشان است و ما یکی از افسرده‌ترین جوامع جهان هستیم.»

 این جمله مربوط به وزیر بهداشت کشورمان است. کسی که مسئولیت سنگین سلامت جسمی و روانی جمعیت 80 میلیونی را به عهده دارد. وی در میان سخنانش بارها به فقدان تفکر فرح زا و امیدبخش در سطح جامعه هشدار داده است.

به زعم وزیر بهداشت این تفکر حتی در برنامه های رسانه ملی، به جای حرکت به سمت نشاط آفرینی، بیشتر به ماتم‌زایی می پردازد. مبحثی که مقام معظم رهبری 12 سال قبل در دیدار با مسئولان وقت سازمان صدا و سیما، بیان فرمودند: «زندگىِ بی شادی و بی‌لبخند، زندگی دوزخی است. زندگی بهشتی، زندگی با لبخند است.» ایشان تاکید کردند: «زندگی بدون تفریح سالم و لبخند طبیعی، موفق نیست.»

اکنون شاخص شادی فرد و جامعه، موضوعی است که توجه جهانیان و سازمان های بین المللی از جمله سازمان بهداشت جهانی را به خود معطوف کرده است. از این منظر، مفهوم «سلامت»، نه تنها نبود بیماری بلکه شامل شاخص «رفاه روانی» متشکل از شاخص های با اهمیت دیگری چون امید به آینده، توجه همزمان به عرض و طول زندگی تحت عنوان کیفیت زندگی با تاکید بر گسترش حوزه مشارکت های مدنی، امنیت شغلی، تامین کرامت و منزلت اجتماعی، نبود شکاف طبقاتی، احساس عدالت و اعتماد به عنوان سرمایه اجتماعی است. سازمان جهانی بهداشت نیز بر نقش عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و محیطی در تکوین وضعیت سلامت روان تاکید دارد.

از نگاهی دیگر، دو سوم افرادی که در کشور از اختلالات روانپزشکی رنج می برند، از خدمات سلامت روان بهره مند نیستند و معتقدند که "خودش خوب می شود!" و باور ندارند که با اختلال روانپزشکی باید به عنوان یک مشکل بهداشتی و درمانی برخورد شود و مداخله دارویی و غیر دارویی نیاز است.

در حال حاضر، 1600 کارشناس بهداشت روان در سراسر کشور مستقر هستند و ۲۲ هزار مراقب سلامت و ۳۰ هزار بهورز هم در زمینه سلامت روان در خانه‌های بهداشت و مراکز جامع سلامت فعالیت می‌کنند  اما بسیاری از افراد برای دریافت خدمات سلامت مراجعه نمی‌کنند در حالی که اگر بهترین و در دسترس ترین خدمات ایجاد شود اما آگاهی و دانش مردم درباره سلامت روان ارتقا پیدا نکند، خدمات در عمل، کم استفاده می ماند.

نگاهی به گزارش جهانی شادی ـ که هر سال از سوی پژوهشگران سازمان ملل منتشر می‌شود ـ شش متغیر را مهمترین عوامل تاثیرگذار بر سطح نشاط عمومی در کشورهای مختلف می‌داند. سرانه تولید ناخالص داخلی، حمایت اجتماعی، امید به زندگی سالم در بدو تولد، آزادی‌انتخاب زندگی، فعالیت‌های خیرخواهانه و ادراک و شیوه مقابله با فساد از جمله این عوامل هستند. بر‌اساس اطلاعات استخراج شده از نظرسنجی‌های بین‌المللی نرخ حمایت‌های اجتماعی همچون نظام سلامت پایدار، نشان دهنده میزان تاب آوری جامعه در برابر سختی ها بوده و بیشترین تاثیر را در ایجاد حس شادمانی عمومی پایدار دارد.

شادی به عنوان وضعیت روانی در نهاد زندگی روزمره‌ آدمی، با تصویب قطعنامه ای در سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۲، جایگاه ویژه ای یافت. این قطعنامه آخرین روز زمستان و شروع دوباره‌ فصل رویش زمین یعنی فصل بهار را به عنوان «روز جهانی شادی» اعلام و آن را به عنوان یکی از «هدف‌های بنیادین زندگی بشر» تعریف کرد. هدف کلیدی که تحقق آن نباید لحظه ای به زمان بعد و یا زمانی بهتر موکول شود.

تحقیقات نشان می‌دهد، شادی در واقع مجموع کیفیت دو احساس درونی ماست، یکی حس رضایت ناشی از تلاش مداوم ما برای شاد زیستن که با توجه به درک معنای زندگی با عملکردمان حاصل می شود و دیگری کیفیت احساسات خوبی است که در طول زندگی، محیط و ساختارها واکنش مناسبی به تلاش های فردی نشان می دهد و با توانمند سازی فرد و جامعه آن را تقویت می کند. در این شرایط آدمی در می یابد، جامعه تلاش برای شادی و ایجاد جامعه سالم را درک کرده، و پاداش مناسب با آن را که خود با توانمندسازی فرد و جامعه تولید و بازتولید امید در زندگی می شود، به فرد و افراد می دهد. از این منظر این دو حس، همزمان به عنوان پدیده‌های نسبتا پایدار در زندگی هر فرد، نقش برجسته ای ایفا می کنند. کارکرد مثبت و وجود این دو حس بیانگر امید افراد به کنش قانونمند مبتنی بر وجدان عمومی است تا جایی که همواره عمل صحیح به پاداش و عمل غلط طرد و در صورت استمرار به مجازات منتهی می شود. از این منظر شادی و حال خوب شهروندان، خود یکی از مهمترین شاخص های توسعه پایدار محسوب می شود.

در اول فروردین 98 سازمان ملل در تحقیقی درباره وضعیت شادی در جهان، دیدگاه های بیش از ۲۰ هزار شهروند جهان از ۴ ناحیه در ۸۰ کشور و با تحلیل ۷۵ معیار متفاوت، را مورد بررسی قرار داد که طی آن، ایران در جایگاه 117 در بین 154 کشور جهان قرار گرفت. براساس این بررسی فنلاند (کشور اسکاندیناوی پنج میلیون و 500 هزار نفری) در راس شادترین کشورهای جهان است. ایران در جدول بررسی میزان شادی در سال ۲۰۱۶ در رتبه‌ ۱۰۵ قرار داشت. این رتبه‌ ایران در مقایسه با سال 2015، پنج پله بالاتر آمده و بهتر شده بود، اما سال 2019 نسبت به سال 2016 رتبه مذکور 12 پله سقوط کرده است. به همین دلیل است که هشدار وزیر بهداشت در شاد سازی جامعه باید مورد توجه بیشتری از سوی همه نهادهای ذی ربط قرار گیرد.

نبود شادی می تواند منجر به تشدید روند رو به تزاید بیماری های روانی شود. به خصوص در گروه های سنی 25 تا 49 که لطمه سنگینی را بر کیفیت زندگی و نظام خانواده وارد کرده و جوانان را از پذیرش مسئولیت تشکیل خانواده و ارضای تمایلات و روحی جسمی از راه های سالم شناخته شده با معیارهای جهانی منصرف سازد. موضوعی که پیامدهای آن توسعه پایدار کشور را نیز تحت تاثیر خود قرار داده و کشور را در آستانه مشکلات عظیم دیگری قرار می دهد.

بنابراین باید توجه داشت که برخی از عوامل، «خارج از کنترل درمانگران» است که باید برای بهبود میزان سلامت روان، کاهش شیوع اختلالات روانپزشکی و افزایش سطح خشنودی مردم، مسئولان و سیاستگذاران کلان جامعه به آنها توجه داشته باشند.

*مریم غفاری / کارشناس رسانه

نسخه چاپي ارسال به دوست

دوشنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٨ - ١١:٣٠ / شماره خبر: ١٩١٤٣٧ / تعداد نمايش: 918

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج