وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

غذا و تغذیه سالم از ارکان اصلی سلامت و پیشگیری از بیماری ها

در هفته سلامت که از اول لغایت 7 اردیبهشت ماه برگزار می شود ، روز دوم به "غذای سالم ، جامعه سالم " اختصاص یافته است. غذا و تغذیه سالم از ارکان اصلی سلامت و پیشگیری از بیماری ها بشمار می رود. پیروی از تغذیه سالم می تواند از حدود 80 % موارد دیابت ، 30 تا 40 % انواع سرطان ها بخصوص سرطان های دستگاه گوارش و تا 50 % بیماری های قلبی عروقی پیشگیری کند.
سلامت جامعه مستلزم پیروی از الگوی غذایی سالم است. این که چه می خوریم ، چگونه و چه مقدار می خوریم بر سلامت جسم و روان ما تاثیر بسزایی دارد. مصرف زیاد قند ، نمک و چربی از یک سو و مصرف کم سبزی و میوه از سوی دیگر در حال حاضر بعنوان مهمترین عوامل خطر ابتلا به بیماری های غیرواگیر ( دیابت ، سکته های قلبی و مغزی و انواع سرطان ها ) است و تغيير در سنت هاي گذشته و شيوه هاي جديد زندگي منجر به تغيير در الگوهاي غذايي ، مصرف زیاد مواد قندی و شیرین، مصرف بی رویه فست فود ها ، غذاهای چرب و سرخ شده ، غذاها و تنقلات شور وپرنمک که از جمله غذاهای ناسالم بشمار می روند، شده است.
برای حفظ و ارتقاء سلامت جامعه باید سالم بودن غذا از مزرعه تا سفره رعایت شود . به این دلیل همه بخش هایی که در تولید، توزیع و عرضه غذا نقش دارند ، باید دست بدست هم دهند. در این میان فرهنگسازی و ترویج مصرف غذاهای سالم و پیروی از یک الگوی غذایی درست نیز نقش بسیار مهمی در سلامت افراد جامعه دارد.
با کاهش میزان قند ، نمک و چربی در انواع خوراکی ها و آشامیدنی ها چه آنهایی که در کارخانجات تهیه و عرضه می شوند و چه غذاهایی که در منزل تهیه و مصرف می شود ، می توان از شیوع روزافزون بیماری های قلبی عروقی ، دیابت و انواع سرطانها کاست .
براساس برآوردهاي موجود میزان مصرف روزانه نمک در کشور 15-10 گرم است که2 تا3 برابر بیشتر از مقدار توصيه شده توسط سازمان جهانی بهداشت يعني5 گرم در روز می‌باشد). در كشور ما با توجه به الگوي مصرف مواد غذايي ، بيشترين منبع مصرف نمك ازطريق افزودن نمك در هنگام تهيه و طبخ و مصرف غذا است. 27 % مردم کشور فشار خون بالا دارند که مهمترین علت بیماری های قلبی عروقی و مرگ و میر است . بنا بر توصیه سازمان جهانی بهداشت با کاهش مصرف نمک به کمتر از 5 گرم در روز ( معادل یک قاشق مرباخوری ) می توان مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی عروقی را کاهش داد.
شواهد نشان می دهد که در حدود 10% مردم کشور دچار دیابت هستند که علت آن مصرف زیاد خوراکی ها و نوشیدنی های قندی و شیرین است.
مطالات انجام شده حاکی از آن است که اضافه وزن وچاقی در زنان و مردان بزرگسال 60-45 ساله کشور حدود 70 % است و به ترتیب حدود 65% زنان و 57 % مردان 45 تا 60 سال دچار چاقی شکمی هستند . چاقی شکمی عامل خطر مهم بیماری های قلبی عروقی بشمار می رود. روند افزایشی چاقی در کودکان و نوجوانان کشور نیز با روند افزایشی چاقی و اضافه وزن مواجه هستند .
27%
مردم کشور دچار کلسترول بالا هستند که عامل خطر مهم انسداد و تنگی عروق و بیماری های قلبی است. از سوی دیگر آمار ها می گویند مهمترین علت مرگ و میر در کشور مان بیماری های قلبی عروقی است. براساس مطالعات سبد غذايي مطلوب خانوارهاي ايراني 1، ميزان دريافت روغن از رژيم غذايي روزانه 46 گرم در روز مي باشد درحالي كه از ميزان توصيه شده در سبد مطلوب غذايي ( يعني 35 گرم ) بيشتر است. يعني مردم 31% بيشتر از مقدار توصيه شده روغن مي خورند.
مصرف زیاد روغن بطور کلی ، غذاهای چرب و سرخ شده ، روغن هایی که اسید چرب ترانس بیشتر از 1% دارند ، روغن های جامد و نیمه جامد به شیوع این بیماری ها و همینطور چاقی دامن می زنند.
پيروي از يك الگوي غذايي صحيح در طول زندگي از كودكي تا بزرگسالي راه كاري ساده و ارزان در حفظ سلامت و پيشگيري از بروز بیماری ها است كه با آموزش و فرهنگسازي صحيح ميتوان به آن دست يافت.
استفاده زياد غذاهاي پركالري و چرب مثل غذاهاي Fast food ( سوسیس ، کالباس ، پیتزا و ...) به اين دليل كه حاوي مقادير زيادي چربي هستند احتمال ابتلا افراد به اضافه وزن وچاقي را نیز افزايش مي دهند. چاقي زمينه را براي بروز بيماري هاي مزمن ازجمله بيماري هاي قلبي عروقي، ديابت نوع 2 وسرطان ها را فراهم مي كند.. نمك زياد فست فودها نيز عامل مهمي براي بروز فشارخون بالا ودر نتيجه بيماري هاي قلبي عروقي است. افرادي كه در هفته بيش از دوبار غذاهاي Fast food استفاده مي‌كنند، دو برابر بيشتر در معرض ابتلا به ديابت نوع 2 قرار دارند.
بر اساس توصیه های مراجع علمی در سطح جهان ، اصلاح الگوی غذایی از طریق کاهش مصرف نمک به کمتر از 5 گرم در افراد زیر 50 سال و کمتر از 3 گرم در افراد بالای 50 سال و افرادی که دچار مشکلات فشار خون بالا و بیماری های قلبی عروقی هستند ، ح

ذف اسید چرب ترانس و اشباع در روغن و بطور کلی کاهش مصرف چربی وروغن ، کاهش مصرف نوشیدنی هایی که دارای قند افزوده هستند ، مصرف روزانه حداقل 5 واحد سبزی ومیوه ( 400 گرم) و افزایش دریافت فیبر غذایی از طریق مصرف بیشتر حبوبات و غلات سبوس دار مهمترین اقدامی است که در زمینه سلامت جامعه باید اجرا شود.
آموزش و ترویج الگوی غذایی مناسب، شناساندن غذاهای سالم یعنی غذاهایی که با روش هایی غیر از سرخ کردن در روغن زیاد و کم نمک تهیه می شوند ، استفاده بیشتر از انواع سبزی ها در تهیه غذاهای مختلف ، شناسایی و معرفی غذاهای ایرانی که فوری تهیه می شوند و می توانند جایگزین فست فود های غربی و ناسالم باشند از اهداف اصلی روز غذای سالم ، جامعه سالم است که در دومین روز هفته سلامت در سطح کشور برگزار می شود.
برای اصلاح الگوی غذایی جامعه لازم است آموزش تغذیه سالم از طریق گنجانیدن مطالب غذا و تغذیه سالم در کتب درسی دانش آموزان در مقاطع مختلف توسعه یابد. کودکان در مهد کودکها غذاهای سالم را بشناسند و مربیان مهد کودک ها در ایجاد رفتار های غذایی درست به مسئولیت خود بیش از پیش توجه کنند زیرا با ایجاد رفتار ها و عادات غذایی درست در کودکان می توان سلامت نسل آینده کشور را تضمین نمود. در دانشگاهها توجه به عرضه غذاهای سالم در غذا خوری های دانشجویی ، گنجانیدن واحد درسی اصول تغذیه برای همه دانشجویان که پدران و مادران آینده هستند و لازم است به حداقل اطلاعات تغذیه ای مجهز شوند تا بتوانند رفتار های غذایی سالم را در خانواده ترویج نمایند ، در کنار فعالیت های رسانه ای جمعی بویژه صدا و سیما برای ترویج فرهنگ غذایی سالم و مناسب در جامعه باید بطور جدی مد نظر قرار گیرد.
در سطح خانواده ، عمده ترين راهكارها تشويق اعضای خانواده به مصرف غذاهای سالم و دارای ارزش تغذیه ای ، ترویج مصرف غذاهای ایرانی و غذاهای فوری ایرانی که می توانند جایگزین مناسبی برای فست فود های غربی بشوند ، می باشد. پیروی از رژيم غذایی متعادل يعني ميزان انرژي دريافت شده از طريق غذا با ميزان انرژي كه در اثر واكنش هاي بيولوژيك و فعاليت هاي بدني مصرف مي شود، متعادل باشد . نتيجه اين تعادل ثابت ماندن وزن بدن است افرادي كه اضافه وزن دارند و يا چاق هستند بيشتر در معرض خطر ابتلا به ديابت، افزايش فشارخون و بيماريهاي قلبي – عروقي و سكته هاي قلبي و مغزي هستند
بايد توجه داشت كه كاهش مصرف نمك تنها به بزرگسالان توصيه نمي شود. بلكه با توجه به اين امر كه ذائقه هر فرد از دوران كودكي شكل مي گيرد، تلاش خانواده در جهت ذائقه سازي سالم در كودكان از اهميت بسزايي برخوردار است. مصرف زياد غذاها و تنقلات حاوي نمك زياد در كودكان سبب گرايش آنها بــه مصرف نمك بيشتر و افزايش احتمال ابتلا به فشارخون در بزرگسالي مي شود.
نظام سلامت در قالب طرح تحول در حوزه بهداشت اقدامات مهمی را در راستای اصلاح الگوی غذایی مردم کشور به مورد اجرا گذاشته است. در حال حاضر حدود 860 کارشناس تغذیه در مراکز خدمات جامعه سلامت بکار گرفته شده اند . الگوی غذایی کلیه افراد مراجعه کننده به پایگاههای سلامت و خانه های بهداشت با هدف پیشگیری از بیماری ها ، حفظ و ارتقاء سلامت ارزیابی شده و با شناسایی عوامل خطر تغذیه ای ، آموزش و مشاوره تغذیه توسط بهورزان ، مراقبین سلامت و کارشناسان تغذیه ارائه می شود. هم چنین بیماران مبتلا به دیابت ، چربی خون بالا ، فشار خون بالا ، اضافه وزن و چاقی مشاوره تغذیه و تنظیم برنامه غذایی توسط کارشناسان تغذیه انجام می شود.
هرم غذایی و رهنمود های غذایی ایران بعنوان یک ابزار ساده برای آموزش و فرهنگسازی تغذیه سالم در جامعه تهیه شده و در واحدی های بهداشتی درمانی و هم چنین در مدارس کشور استفاده می شود.
برنامه مکمل یاری ویتامین Dو توزیع شیر غنی شده با ویتامین D در مدارس 14 استان کشور ، مکمل یاری ویتامین D از طریق شبکه های بهداشتی درمانی کشور برای حفظ و ارتقاء سلامت مردم و پیشگیری از بیماریها ، بهبود رشد و افزایش قدرت یادگیری و جلوگیری از هدرفت سرمایه گذاری های آموزشی در برنامه های بهبود تغذیه جامعه در دست اجراست. بازنگری و کاهش میزان نمک در نان های چهارگانه سنگک ، تافتون ، لواش و بربری به کمتر از یک درصد اقدام بزرگی است که می تواند منجر به کاهش حدود 3 گرم از نمک مصرفی روزانه مردم و کاهش شیوع فشار خون بالا و بیماری های قلبی عروقی و سکته های مغزی بشود.
در کنار این اقدامات ارزشمند که در قالب طرح تحول نظام سلامت در حوزه بهداشت به مورد اجرا گذاشته شده است، آموزش و فرهنگسازی غذا و تغذیه سالم به کمک 2 و نیم میلیون سفیرسلامت خانواده در کشور اقدامی بزرگ دیگری است که می تواند نقش بسیار مهمی در ارتقاء سلامت ، اصلاح الگوی غذایی مردم و کاهش عوامل خطر تغذیه ای بیماری ها بویژه بیماری های غیر واگیر از جمله دیابت ، بیماری های قلبی عروقی ، انواع سرطان ها داشته باشند.

 

 

دکتر زهرا عبدالهی

مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه

نسخه چاپي ارسال به دوست

جمعه ٣١ فروردين ١٣٩٦ - ٠٩:٤٠ / شماره خبر: ١٥٩٩١٠ / تعداد نمايش: 693

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج